Hat sanatı uygulama-işleme
Cami içi hat yazıları
Camilerdeki yazılar ve anlamları
Camilerde en sık karşılaşılan hat yazıları ve anlamları şunlardır:
- Kelime-i Tevhid: "Lâ ilâhe illallah Muhammedün Resûlullah", yani "Allah'tan başka ilah yoktur, Muhammed Allah'ın elçisidir." Genellikle giriş kapısı üstünde, mihrap çevresinde veya kuşak yazılarında yer alır.
- Besmele: "Bismillâhirrahmânirrahîm", yani "Rahman ve Rahim olan Allah'ın adıyla." Kapı üstlerinde ve kuşak yazılarının başında görülür.
- Allah ve Muhammed levhaları: Mihrabın iki yanında ya da ana duvarlarda karşılıklı yer alan büyük yuvarlak levhalardır.
- Dört halife levhaları: Hz. Ebubekir, Hz. Ömer, Hz. Osman ve Hz. Ali'nin isimleri, çoğu zaman Hz. Hasan ve Hz. Hüseyin ile birlikte, kubbe eteklerinde veya duvarlarda yuvarlak levhalara yazılır.
- Kubbe yazıları: Kubbe göbeğinde sıklıkla Nur suresinin 35. ayeti ("Allah göklerin ve yerin nurudur"), Fâtır suresinin 41. ayeti veya İhlas suresi yazılır.
- Mihrap yazısı: Mihrabın üzerinde çoğunlukla Âl-i İmrân suresinin 37. ayetinden "Küllemâ dehale aleyhâ Zekeriyyel mihrâb" bölümü yer alır. Anlamı: "Zekeriyya onun yanına, mihraba her girişinde..."
- Ayetel Kürsi: Bakara suresinin 255. ayetidir. Allah'ın sıfatlarını anlatır ve camilerde sıklıkla kuşak yazısı olarak uygulanır.
- Esmâ-i Hüsnâ: Allah'ın güzel isimleridir. Duvar ve kubbe eteklerinde madalyonlar içinde yazılabilir.
Hangi yazının nereye uygulanacağı, caminin mimarisine ve cami yönetiminin tercihine göre belirlenir. Yazı metinleri uygulamadan önce cami yönetimiyle birlikte kontrol edilir.
Camilerde kullanılan hat türleri
- Celî sülüs: Sülüs yazının büyük ölçekli şeklidir. Uzaktan okunabildiği için kubbe, kuşak ve levha yazılarında en çok kullanılan türdür.
- Kûfî: Köşeli ve geometrik yapısıyla en eski hat türlerindendir. Süsleme bantlarında ve geometrik panolarda tercih edilir.
- Celî ta'lik: Akıcı yapısıyla kapı üstü kitabelerinde sık kullanılır.
- Nesih: Küçük ve okunaklı bir yazıdır. Daha çok mushaf yazımında kullanılır, camilerde ise küçük ölçekli yazılarda görülür.
Cami hat yazısı nasıl uygulanır?
Önce yazı metni ve hat türü belirlenir. Hazırlanan yazı, uygulanacak alanın ölçüsüne göre büyütülür ve silkme yöntemiyle yüzeye aktarılır. Ardından harfler fırçayla elde boyanır, istenirse altın varak ile vurgulanır. Taştekin Nakkaş, tarihi camilerde zarar görmüş yazıları da aslına uygun olarak yeniler.
Hat çalışmalarımızı referans galerimizde görebilir, nakkaşlık sanatının geçmişini nakkaş nedir yazımızda okuyabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Camilerde hangi yazılar bulunur?
Kelime-i Tevhid, Besmele, Allah ve Muhammed levhaları, dört halifenin isimleri, Nur suresi 35. ayet ve Ayetel Kürsi gibi ayetler ile Esmâ-i Hüsnâ camilerde en sık görülen yazılardır.
Cami kubbesinde ne yazar?
Kubbe göbeğinde çoğunlukla Nur suresinin 35. ayeti, Fâtır suresinin 41. ayeti veya İhlas suresi yazılır.
Camilerdeki yuvarlak levhalarda ne yazar?
Bu levhalarda Allah ve Muhammed isimleri ile dört halife Hz. Ebubekir, Hz. Ömer, Hz. Osman, Hz. Ali ve çoğu zaman Hz. Hasan ile Hz. Hüseyin isimleri yazar.
Cami hat yazısı hangi teknikle yapılır?
Duvar ve kubbe yazıları kalem işi tekniğiyle elde boyanır, istenirse altın varakla vurgulanır. Bilgi ve keşif için 0533 473 46 66 numarasını arayabilirsiniz.









